English ardal@ardal-wales.co.uk

Siambrau Claddu

maen y bardd

Siambrau Claddu (3000CC – 2000CC)

Cychwynna’r cyfnod Neolithig yn 4000 CC, oddeutu’r cyfnod pan ddechreuodd cymunedau ffermio a setlo mewn ardaloedd, gan roi heibio ffordd o fyw yr heliwr/gasglwr. Wrth i gymunedau teuluol bychain sefydlogi, tyfodd y boblogaeth hefyd, gan osod pwys ychwanegol ar amaethyddiaeth, creu tiroedd fferm ychwanegol a thrawsffurfio’r tirwedd o’u cwmpas.

O gwmpas y cyfnod hwn yr adeiladwyd  strwythurau Megalithig. Adeiladwyd y beddi siambr gan fwyaf oddeutu 3500 CC ar gyfer claddu meirw’r gymuned, a byddai rhai ar gyfer claddfeydd cyffredinol  gyda thomen bridd neu garnedd gerrig drostynt. Mae’r math hyn o siambrau claddu i’w gweld yn Bryn Celli ddu a Barclodiad y Gawres ym Môn, y siambrau claddu enwocaf yng Nghymru mae’n siŵr.

Barclodiad y Gawres - carreg celf troell Barclodiad y Gawres - carreg celf igamogam

Mathau o siambrau claddu

Beddau Cyntedd – gyda chyntedd cul wedi ei wneud o gerrig mawr. Mae rhai yn cynnwys llawer o feddau (mae rhai gyda to corbel)
Beddrodau siambr – wedi eu gorchuddio a thomen
Siambr Carnedd – siambr wedi gorchuddio gan gerrig (efallai fod rhai yn feddau cyntedd)
Dolmen (Cromlech) – fel rheol beddrodau siambr yn unig gyda chapfaen (bedd porthol) – (term hynafol am  siambr gladdu)
Tomen Crwn (Crugiau) – pentwr (bryncyn) o bridd yn gorchuddio bedd  – Oes yr Efydd
Siambr Gladdu Hir – tomen hir Neolithig yn gorchuddio llawer o siambrau claddu
Carnedd – twmpath crwn o gerrig wedi gorchuddio bedd

Nid yw carneddi cylchog yn gynwysedig yn y rhestr gan fod yna ormod ohonynt. Mae’r rhain yn cynnwys pentyrrau o gerrig sy’n gorchuddio beddau o Oes yr Efydd Ddiweddarach hyd at Oes yr Haearn. Nid ydynt yn cael ei hystyried gyda’r un parch a’r siambrau claddu meini mawr Neolithig.

Isod ceir rhestr o’r mwyafrif o’r siambrau claddu yn yr ardal

Mae’r rhif O/S wedi ei gynnwys ar pob safle hanesyddol er mwyn ei lleoli trwy ddefnyddio map O/S.

Gwynedd

Carneddi Moel Faban – Mynwent carneddi claddu o’r Oes Efydd – (Mynwent helaeth o garneddau ar ben y grib, tua 300m) – Llanllechid SH634681

carneddi claddu ar ben y crib Moel Faban

Bryn – siambr claddu Neolithig – Felinheli SH515660

siambr gladdu Bryn

Catellmai – siambr claddu (olion yn bosibl) – Caeathro (ger Bontnewydd) SH496605

Catellmai

Glyn Arthur – carnedd Oes yr Efydd – (ger Dinas Dinorwig ) Llanddeiniolen SH546653

Glyn Arthur – carnedd Oes yr Efydd

Parc Bach – siambr claddu (olion yn bosibl)(ger Dolbadarn) Llanberis SH585598

Parc Bach, Dolbadarn

Frondeg / Sling – beddrod siambr Neolithig – Llandygai SH605668

beddrod siambr Frondeg / Sling

Carnedd y Saseon – Carnedd Oes yr Efydd gyda capfaen (rhan o fynwent carneddi) wedi’i amgylchu gyda 6 careneddau eraill – Abergwyngregyn SH678717

Carnedd y Saseon

Cors y Carneddau (Carnedd Cefn Coch) – carnedd crwn Oes yr Efydd – tomen wedi’i orchuddio â charreg – Cefn Coch, Penmaenmawr SH716746

Cors y Carneddau (Carnedd Cefn Coch)

Llety’r Filiast – carnedd siambr – Llandudno SH772829

Llety'r Ffiliast

Allor Moloch / Hendre-Waelod – beddrod siambr Neolithig – Glan Conwy SH792747

Allor Molloch, Hendre Waelod Allor Molloch, Hendre Waelod

Rhiw – beddrod siambr Neolithig – (ger Maen y Bardd) Tal-y-Fan, Rowen SH741719

siambr claddu Rhiw

Maen y Bardd – siambr claddu Neolithig – Tal-y-Fan, Rowen SH740717

siambr claddu Maen y Bardd

Waen Bryn-Gwenith – siambr claddu (efallai yn  dolmen)(ger) Dolgarrog SH744673 (dim delwedd)

Capel Garmon – beddrod siambr Neolithig – Capel Garmon, Betws-y-Coed SH818543

siambr claddu Capel Garmon siambr claddu Capel Garmon

Maen Pebyll – tomen crwn Oes yr Efydd – Nebo (ger) Capel Garmon  SH843566

Maen Pebyll

Bachwen – beddrod siambr Neolithig – Clynnog SH407494

siambr claddu Bachwen

Cromlech Pennarth – beddrod siambr – Clynnog SH430512

siambr claddu Pennarth

Cromlech Cefnamlwch / Coetan Arthur – beddrod siambr Neolithig (dolmen) –Tudweiliog SH229345

Cromlech Cefnamlwch / Coetan Arthur

Tan y Muriau /Rhiw – carnedd siambr Neolithig (olion)(ger Rhiw) Aberdaron SH237287

Tan y Muriau /Rhiw

Bronheulog – carnedd siambr wedi dymchwel (olion)(ger Rhiw) Aberdaron SH232282

Bronheulog

Cilan Uchaf / Lech y Ddol – beddrod siambr Neolithig – (ger Llanengan) Abersoch SH300235

Cilan Uchaf / Lech y Ddol

Mynydd Tir y Cwmwd – siambr claddu – (ger) Lanbedrog SH325311

Mynydd Tir y Cwmwd

Cromlech Y Ffor – carnedd siambr crwn megalithig (cromlech) – Y Ffor SH399384

Cromlech y Ffor

Cefn Isaf – beddrod siambr (dolmen) – Rhoslan SH484409

siambr claddu Cefn Isaf

Ystumcegid – beddrod siambr dolmen – (ger) Rhoslan SH498413

Ystumcegid

Caer Dyni – siambr claddu – Criccieth – SH511383

Caer Dyni

Cist Cerrig – beddrod siambr – (ger) Porthmadog SH544384

Cist Cerrig

Gwern Einion – beddrod siambr Neolithig (Dolmen) – (ger) Llanfair, Harlech SH587286

Gwern Einion

Dyffryn Ardudwy – 2 beddrod siambr Neolithig – Dyffryn Ardudwy SH588228

Siambrau Claddu Dyffryn Ardudwy

Cors-y-Gedol – beddrod siambr Neolithig – Dyffryn Ardudwy SH603228

Cors-y-Gedol

Bron y Foel Isaf – beddrod siambr – (ger) Coed Ystumgwern, Dyffryn Ardudwy SH607246

Bron y Foel Isaf

Carneddau Hengwm – beddrod siambr hir Neolithig – (ger) Tal-y-Bont, Dyffryn Ardudwy SH613205

Carneddau Hengwm  Carneddau Hengwm

Ynys Môn

siambr claddu Bryn Celli Ddu

Bryn Celli Ddu 

Bryn Celli Ddu – bedd cyntedd Neolithig & ‘hengor’ (c 2000cc Neolithig ddiweddar) – Llanddaniel Fab SH507701

siambr claddu Bryn Celli Ddu

Bryn yr Hen Bobl – beddrod siambr Neolithig (dolmen) – Llanddaniel Fab SH519690

Bryn yr Hen Bobl

Plas Newydd – (2) beddrodau siambr Neolithig (dolmen) – Llanddaniel Fab SH519697

Cromlech Plas Newydd

Tŷ Mawr beddrod siambr Neolithig / bedd cyntedd – Llanfairpwllgwyngyll SH538721

Ty Mawr

Perthiduon – efallai fod capfaen bedd megalithig wedi colli ei cherrig cynnal (dolmen) – Brynsiencyn SH480668

Perthiduon

Carn – tomen crwn Neolithig, bedd bryncyn – Brynsiencyn SH488669

Carn – tomen crwn

Carn – capfaen bedd megalithig wedi colli ei cherrig cynnal (dolmen) -Brynsiencyn SH484666

Carn – capfaen beddrod

Bodowyr – bedd cyntedd Neolithig – (ger) Llangaffo SH462681

Siambr Claddu Bodowyr

Graiglas – tomen crwn Oes yr Efydd – Llangristiolus – SH415748 (dim delwedd)

Cromlech Henblas – meini naturiol (posibl) beddau Oes yr Efydd – Llangristiolus SH425719

Cromlech Henblas

Din Dryfol – carnedd siambr Neolithig – Aberffraw SH395724

Din Dryfol

Barclodiad y Gawres – bedd cyntedd Neolithig (c 3000-2500cc) Llangwyfan SH329707

Barclodiad y Gawres Barclodiad y Gawres

Tŷ Newydd – siambr claddu Neolithig (dolmen) – Llanfaelog SH344738

Ty Newydd

Craig-yr-Allor – siambr claddu (posibl) – Bryngwran SH370773 (dim delwedd)

Trefignath – (3) siambrau claddu hir Neolithig (3000-2000cc) – Trearddur SH258805

siambrau gladdu Trefignath

Siambr Gladdu Trearddur – Beddrod siambr cynhanesyddol (amhosib bod yn sicr o’i gyflwr gwreiddiol)Trearddur SH259800

Siambr Gladdu Trearddur

Traeth Borthwen – Cromlech ffolineb (dolmen) – Rhoscolyn SH271751

Traeth Borthwen – Cromlech ffolineb

Presaddfed – (2) beddrodau siambr Neolithig (dolmen) – Bodedern SH347808

Presaddfed

Treiorwerth – pentwr crwn Oes yr Efydd – Bodedern SH354805 (dim delwedd)

Bedd Branwen – carnedd tomen crwn Oes yr Efydd – Llanddeusant – SH361850

Bedd Branwen

Foel Fawr – beddrod siambr wedi dymchwel (posibl) – Llanfechell SH361920 (dim delwedd)

Pen y Morwyd – tomen crwn Oes yr Efydd – Llanfechell SH384912 (dim delwedd)

Pen y Fynwent – tomen crwn Oes yr Efydd – Rhosybol SH434889 (dim delwedd)

Maen Chwyf – beddrod siambr wedi dymchwel (meini naturiol o bosib) – (ger) Llannerchymedd SH432857

Maen Chwyf

Lligwy beddrod siambr Neolithig (c 2500-2000cc Neolithig Ddiweddar)(ger) Moelfre SH501860

Sambr Claddu Lligwy Sambr Claddu Lligwy

Pant y Saer – beddrod siambr Neolithig (Cromlech) – Benllech SH509824

Pant y Saer

Coed y Glyn – beddrod siambr Neolithig – Benllech SH514817

Coed y Glyn

Llanddyfnan – tomen crwn Oes yr Efydd (carnedd)(ger) Pentraeth SH508784 (dim delwedd)

Hendrefor / Ucheldref – (2) beddrodau siambr Neolithig – Llansadwrn SH551773

Hendrefor / Ucheldref

Mae rhai ardaloedd ar dir preifat ag efallai y bydd angen caniatâd cyn crwydro.
Mae yna lwybrau cyhoeddus ar gael ac yn arwain i’r rhan fwyaf o lefydd.
Rhaid bob amser gymryd gofal, gan ei fod yn anodd cyrraedd rhai lleoliadau oherwydd y bryniau a’r llethrau, sydd yn arwain i ffwrdd o gyfeiriad y llwybrau.