Meini Hirion y Gogledd Gorllewin
Cliciwch ar y dolenni / delweddau isod ar gyfer pob ardal
Ynys Môn
Arfon
Aberconwy
Dwyfor
Meirionnydd (y Gogledd)
Adeiladwyd meini hirion a chylchoedd yn ystod yr Oes Neolithig ddiweddar a’r Oes Efydd gynnar (c. 3500 CC – 1400 CC), cyfnod o dros 2000 o flynyddoedd.
Ni wyddom lawer am gredoau crefyddol y bobol a greodd y fath adeiladau, ac ni wyddom ddim am eu pwrpas. Profodd y meini hyn yn anodd i’w dyddio. Er hyn, drwy’r crochenwaith a ddarganfyddwyd o dan rai o’r meini, gellir cymryd y codwyd hwy o bosib rhwng yr Oes Neolithig ddiweddar a’r Oes Efydd gynnar, efallai yng nghyfnod y diwylliant y bicer, neu hyd yn oed ynghynt.
Gwyddom eu bod wedi claddu eu meirw mewn beddi, a’u bod yn alluog a threfnus wrth gyflawni’r fath orchwylion. Rhaid ystyried bod arferion yn newid, a thwf wedi bod mewn athroniaeth a chredoau crefyddol newydd yn cynnwys syniadau am ddefodau a hierarchaeth gymdeithasol.
Casglwyd bod y meini hirion o bosib yn hŷn na’r claddfeydd, ond bu’n anodd profi eu pwrpas. Gallem ddamcaniaethu bod y cerrig wedi eu gosod i ddarllen safle’r haul, neu amcan seremonïol fel defodau ffrwythloni neu dymhorol ar gyfer cymunedau ffermio cynnar, neu hyd yn oed fel arwyddbyst tuag at lwybrau hynafol neu siambrau claddu.