English ardal@ardal-wales.co.uk
Ardal

Meini Hirion

DSCF5224 - Copy

Meini Hirion

Adeiladwyd meini hirion a chylchoedd yn ystod yr Oes Neolithig ddiweddar a’r Oes Efydd gynnar (c. 3500 CC – 1400 CC), cyfnod o dros 2000 o flynyddoedd.

Ni wyddom lawer am gredoau crefyddol y bobol a greodd y fath adeiladau, ac ni wyddom ddim am eu pwrpas. Profodd y meini hyn yn anodd i’w dyddio. Er hyn, drwy’r crochenwaith a ddarganfyddwyd o dan rai o’r meini, gellir cymryd y codwyd hwy o bosib rhwng yr Oes Neolithig ddiweddar a’r Oes Efydd gynnar, efallai yng nghyfnod y diwylliant y bicer, neu hyd yn oed ynghynt.

Gwyddom eu bod wedi claddu eu meirw mewn beddi, a’u bod yn alluog a threfnus wrth gyflawni’r fath orchwylion. Rhaid ystyried bod arferion yn newid, a thwf wedi bod mewn athroniaeth a chredoau crefyddol newydd yn cynnwys syniadau am ddefodau a hierarchaeth gymdeithasol.

Casglwyd bod y meini hirion o bosib yn hŷn na’r claddfeydd, ond bu’n anodd profi eu pwrpas. Gallem ddamcaniaethu bod y cerrig wedi eu gosod i ddarllen safle’r haul, neu amcan seremonïol fel defodau ffrwythloni neu dymhorol ar gyfer cymunedau ffermio cynnar, neu hyd yn oed fel arwyddbyst tuag at lwybrau hynafol neu siambrau claddu.

Isod ceir rhestr o’r mwyafrif o’r meini hirion yn yr ardal

Mae’r rhif O/S wedi ei gynnwys ar pob safle hanesyddol er mwyn ei lleoli trwy ddefnyddio map O/S.

Gwynedd

esgid y cawr, cae coch cadair elwaparciau-gleision-parc-y-gleision-bronze-age-standing-stonemaenhir Glasfryn DSCF5447 

  • Bodfan – maen hir Oes yr Efydd – (ger) Dinas Dinlle SH443553
  • Glynllifon Monolith – maen hir Oes yr Efydd – Glynllifon, Llanwnda SH457555
  • Maen Llwyd (Plasnewydd) – maen hir – (ger Glynllifon) Llanwnda SH445542
  • Penbryn Mawr – maen hir Oes yr Efydd – (ger Glynllifon) Llanwnda SH459538
  • Cadair Elwa / Nant y Garth – maen hir – Felinheli SH543683
  • Cilgwythwch – maen hir (efallai)(ger) Llanrug SH518621
  • Parc y Gleision, Cefn Du – maen hir Oes yr Efydd – Llanrug SH547618
  • Castell  – maen hir  (efallai) – Rhiwlas SH572655
  • Ty’n Llwyn – maen hir – Pentir SH569672
  • Moel Faban – carreg saethau (wedi ei cerfio) – (ger) Llanllechid SH635678
  • Ffridd Fedw – maen hir (efallai)(ger Crymlyn) Aber SH635708
  • Foel Ganol (Waen y Gors / Foel Dduarth) – cerrig saethau (wedi ei cerfio) – Llanfairfechan SH680720
  • Maen Ffordd Rufeinig – maen hir – Llanfairfechan SH694723
  • Craiglwyd – cerrig ffatri fwyelli – Penmaenmawr SH717749

Maen CrwnBwlch y Ddeufaen (A)Bwlch y Ddeufaen - stone B (3)

 

  • Maen Crwn – maen hir Oes yr Efydd – Penmaenmawr SH731750
  • Bwlch y Ddeufaen – 2 meini hirion Oes yr Efydd – (ger) Rowen SH714718 ac SH715717
  • Cae Coch (Esgid-y-Gawr) – maen hir Oes yr Efydd – (ger) Rowen SH732716
  • Meini Hirion Maen y Bardd – 2 meini hirion Oes yr Efydd – (ger) Rowen SH741718
  • Ffon y Cawr / Picell Arthur – maen hir – (ger Maen y Bardd) Rowen SH739717

 Picell Arthur, Ffon y CawrMaen Penddu

  • Maen Penddu – maen hir Oes yr Efydd – Rowen SH739736
  • Hafodty – maen hir – (ger) Henryd SH747749
  • Clogwyn yr Eryr – linelliad gerrig (efallai) – Dolgarrog SH725668
  • Afon Garreg Wen – maen hir – Caerhun SH713676
  • Cedryn – maen hir – Cwm Eigiau SH709636
  • Tal y Braich – maen hir Oes yr Efydd – (ger) Capel Curig SH705607
  • Cefn Graenog – maen hir Oes yr Efydd – (ger Pant Glas) Dolbenmaen SH455491
  • Bryniau’r Tyddyn – maen hir Oes yr Efydd – Dolbenmaen SH507425
  • Fach Goch – maen hir – Dolbenmaen SH568413
  • Tyddyn Mawr – maen hir – (ger) Llanaelhaearn SH431444
  • Meillionen – maen hir – Buan SH296373
  • Moel Gwynus – maen hir Oes yr Efydd – Llithfaen SH345420
  • Tir Bach – maen hir Oes yr Efydd – Y Ffor SH401401
  • Y Ffor Maenhir – maen hir – Y Ffor SH400389
  • Betws Fawr – maen hir – Rhoslan SH465404
  • Treflys – maen hir (efallai) – Criccieth SH525396
  • Plas Ddu Stone – maen hir Oes yr Efydd (efallai) – Llanystumdwy SH411402  
  • Tir Gwyn – 2 meini hirion – Llannor SH344393
  • Llwyndyrys – maen hir – (ger Parc Glasfryn) Pwllheli SH379416
  • Coed Creigiau-Cathod – maen hir – Carn Fadrun, Pwllheli SH293364
  • Llangwnnadl Maenhir – maen hir – Llangwnnadl SH208326
  • Sarn Meillteryn (Capel Meillteryn) – maen hir (efallai) – Botwnnog SH237328
  • Pandy – maen hir – Botwnnog SH287322
  • Capel Tan y Foel – maen hir – Rhiw SH226276
  • Maen Melyn – maen hir – Aberdaron SH139252

Ynys Môn

DSCF5239Y Tair Meini Hirion, LlanfechellTy Mawr standing stone

  • Bryn Celli Ddu – maen hir (replica) – Llanddaniel Fab SH506701
  • Tyddyn Bach – maen hir – (ger Bryn Celli Ddu) Llanddaniel Fab SH503703
  • Trefwri (Ty Mawr) – 2 meini hirion cynharaf Oes yr Efydd – Brynsiencyn SH476677
  • Iard Malltraeth – maen hir – Malltraeth SH408693
  • Bodfeddan – carreg cerflun  – (ger) Llanfaelog SH356745
  • Penrhos Feilw – 2 meini hirion cynnar Oes yr Efydd – Trearddur SH227809

Penrhos Feilw

  • Ty Mawr – maen hir – Caergybi SH253809
  • The Soar Stone – maen hir – Llanfaethlu SH319864
  • Tregwehelydd – maen hir cynnar Oes yr Efydd (wedi atgyweirio) – (ger) Llanddeusant SH342832
  • Glan Alaw (Bod Deiniol) – maen hir – (ger) Llanddeusant SH368857
  • Pen yr Orsedd – 2 meini hirion – Llanfairynghornwy SH334906 ac SH333904
  • Tair Meini Hirion Llanfechell – 3 meini hirion Oes yr Efydd – Llanfechell SH363917
  • Baron Hill Maen Hir, Llanfechell – maen hir – Llanfechell SH370916
  • Boderwyd – maen hir – (ger) Rhosgoch SH406902
  • Werthyr – maen hir – Amlwch SH415928
  • Plas Bodafon – maen hir Oes yr Efydd – Moelfre SH476855
  • Carreg Leidr – maen hir – Llannerchymedd SH446843
  • Llys Einion (Bryn Dyfrydog) – maen hir – Llannerchymedd SH429858
  • Llech Golman – maen hir – (ger) Llannerchymedd SH451831
  • Maen Addwyn – maen hir – (ger) Llannerchymedd SH460833
  • Graiglas – maen hir – (ger Llangristiolus) Llangefni SH416750
  • Lledwigan – maen hir – Llangefni SH456740
  • Hirdre-Faig – maen hir – Llangefni SH484747
  • Llanddyfnan – maen hir – Llanddyfnan SH501786
  • Cremlyn – 2 meini hirion – Llansadwrn SH571775
  • Pen y Maen – maen hir – Llandegfan SH564739
  • Ty-Gwyn (Plas Cadnant) – maen hir – Llandegfan SH554739
  • Llanddona – maen hir – Llanddona SH567796

Bryngwyn bryngwyn stones

DSCF3124 

Mae rhai ardaloedd ar dir preifat ag efallai y bydd angen caniatâd cyn crwydro.
Mae yna lwybrau cyhoeddus ar gael ac yn arwain i’r rhan fwyaf o lefydd.
Rhaid bob amser gymryd gofal, gan ei fod yn anodd cyrraedd rhai lleoliadau oherwydd y bryniau a’r llethrau, sydd yn arwain i ffwrdd o gyfeiriad y llwybrau. 
Os oes gennych unrhyw wybodaeth pellach, fe fuaswn yn gwerthfawrogi unrhyw gymorth.