English ardal@ardal-wales.co.uk
Ardal

Cylchoedd Cerrig

Cylchoedd Cerrig

Dechreuwyd gosod y cylchoedd cerrig rhywbryd rhwng yr Oes Neolithig ddiweddar a’r Oes Efydd gynnar. Ar ôl 2500 CC daeth y cylchoedd hyn yn fwy poblogaidd ym Mhrydain, gyda llawer o’r cerrig wedi eu codi o fewn “ hengor” a fodolai yn barod. Bu’n anodd dyddio’r cofadeiladau hyn yn gywir gan nad oedd unrhyw arteffactau archeolegol eraill yn gysylltiedig â nhw.

Mae Cylch y Derwyddon uwchben Penmaenmawr yn un o lawer o’r cylchoedd cerrig sydd wedi eu gwasgaru yn ardal Tan y Fan. Hwn yw’r esiampl gorau a mwyaf adnabyddus yn y rhan yma o Gogledd Cymru. Er fod yn cael ei alw yn ‘Cylch y Derwyddon’, nid oes unrhyw gysylltiad perthnasol i’r derwyddon hynafol, gan fod y clych cerrig yn hynach o dros filoedd o fynyddoedd.

Isod ceir rhestr o’r mwyafrif o’r cylchoedd cerrig a safleoedd sanctaidd yn yr ardal

Mae’r rhif O/S wedi ei gynnwys ar pob safle hanesyddol er mwyn ei lleoli trwy ddefnyddio map O/S.

Cofgolofn 280 cylch 275 cerrig y pryfaid

  • Tre’r Dryw Bach – cylch cysegredig (wedi ei dinistrio, efallai yn olion ffos hirgrwn) – Brynsiencyn, Anglesey SH464671
  • Bryngwyn – (2) meini hirion (olion cylch gerrig) – Brynsiencyn SH462669
  • Llandygai – defodau cofgolofn Neolithig a dwy hengor (wedi ei dinistrio gan stad ddiwydiannol) – Llandygai SH594710
  • Carnedd Hafodlas (ger Carreg Lefain) – carnedd gylchog Oes yr Efydd – Cefn Du, Llanrug SH541617
  • Dyffryn Mymbyr – cylch gerrig – Bethesda SH650564
  • Cors y Carneddau, Cefn Coch – cylch gerrig (9 cerrig) – Penmaenmawr SH718746
  • Cylch y Derwyddon ‘Druid’s Circle’ – cylch gerrig a meini hirion Oes yr Efydd cynharaf – Penmaenmawr SH723746
  • Cofgolofn 280 – cylch gerrig carnedd gylchog Megalithig – Penmaenmawr SH722746
  • Cylch 278 – carnedd gylchog Oes yr Efydd (ger Cylch y Derwyddon) – Penmaenmawr SH721746
  • Cylch 275 “Derwydd Bach” – cylch gerrig Oes yr Efydd diweddarach (5 cerrig) – Penmaenmawr SH725747
  • Cylch Ffarm Goch (Bryn Derwydd) – cylch gerrig – Penmaenmawr SH732751
  • Hafodty – cylch gerrig Oes yr Efydd – (ger Henryd) Conwy SH747753
  • Cerrig Pryfaid – cylch gerrig Oes yr Efydd (10 cerrig) – (ger) Rowen SH724713
  • Hwyfa’r Ceirw – linelliad gerrig (efallai yn llwybr hynafol) – Llandudno SH765840
  • Carnedd Llyn Eiddew – carnedd gylchog Oes yr Efydd – (ger) Talsarnau, Harlech SH646349
  • Bryn Cader Faner – carnedd cylch cerrig trawiadol Oes yr Efydd, gyda 18 o meini hirion – (ger) Talsarnau, Harlech SH647352

 

MaenHir3cylch y derwyddon

Mae rhai ardaloedd ar dir preifat ag efallai y bydd angen caniatâd cyn crwydro.
Mae yna lwybrau cyhoeddus ar gael ac yn arwain i’r rhan fwyaf o lefydd.
Rhaid bob amser gymryd gofal, gan ei fod yn anodd cyrraedd rhai lleoliadau oherwydd y bryniau a’r llethrau, sydd yn arwain i ffwrdd o gyfeiriad y llwybrau. 
Os oes gennych unrhyw wybodaeth pellach, fe fuaswn yn gwerthfawrogi unrhyw gymorth.