English ardal@ardal-wales.co.uk
Ardal

Cylchoedd Cerrig

cylch y derwyddon

Cylchoedd Cerrig

Dechreuwyd gosod y cylchoedd cerrig rhywbryd rhwng yr Oes Neolithig ddiweddar a’r Oes Efydd gynnar. Ar ôl 2500 CC daeth y cylchoedd hyn yn fwy poblogaidd ym Mhrydain, gyda llawer o’r cerrig wedi eu codi o fewn “ hengor” a fodolai yn barod. Bu’n anodd dyddio’r cofadeiladau hyn yn gywir gan nad oedd unrhyw arteffactau archeolegol eraill yn gysylltiedig â nhw.

Mae Cylch y Derwyddon uwchben Penmaenmawr yn un o lawer o’r cylchoedd cerrig sydd wedi eu gwasgaru yn ardal Tan y Fan. Hwn yw’r esiampl gorau a mwyaf adnabyddus yn y rhan yma o Gogledd Cymru. Er fod yn cael ei alw yn ‘Cylch y Derwyddon’, nid oes unrhyw gysylltiad perthnasol i’r derwyddon hynafol, gan fod y clych cerrig yn hynach o dros filoedd o fynyddoedd.

Isod ceir rhestr o’r mwyafrif o’r cylchoedd cerrig a safleoedd sanctaidd yn yr ardal

Mae’r rhif O/S wedi ei gynnwys ar pob safle hanesyddol er mwyn ei lleoli trwy ddefnyddio map O/S.

Cofgolofn 280 cylch 275 cerrig y pryfaid

  • Tre’r Dryw Bach – cylch cysegredig (wedi ei dinistrio, efallai yn olion ffos hirgrwn) – Brynsiencyn, Anglesey SH464671
  • Bryngwyn – (2) meini hirion (olion cylch gerrig) – Brynsiencyn SH462669
  • Llandygai – defodau cofgolofn Neolithig a dwy hengor (wedi ei dinistrio gan stad ddiwydiannol) – Llandygai SH594710
  • Carnedd Hafodlas (ger Carreg Lefain) – carnedd gylchog Oes yr Efydd – Cefn Du, Llanrug SH541617
  • Dyffryn Mymbyr – cylch gerrig – Bethesda SH650564
  • Cors y Carneddau, Cefn Coch – cylch gerrig (9 cerrig) – Penmaenmawr SH718746
  • Cylch y Derwyddon ‘Druid’s Circle’ – cylch gerrig a meini hirion Oes yr Efydd cynharaf – Penmaenmawr SH723746
  • Cofgolofn 280 – cylch gerrig carnedd gylchog Megalithig – Penmaenmawr SH722746
  • Cylch 278 – carnedd gylchog Oes yr Efydd (ger Cylch y Derwyddon) – Penmaenmawr SH721746
  • Cylch 275 “Derwydd Bach” – cylch gerrig Oes yr Efydd diweddarach (5 cerrig) – Penmaenmawr SH725747
  • Cylch Ffarm Goch (Bryn Derwydd) – cylch gerrig – Penmaenmawr SH732751
  • Hafodty – cylch gerrig Oes yr Efydd – (ger Henryd) Conwy SH747753
  • Cerrig Pryfaid – cylch gerrig Oes yr Efydd (10 cerrig) – (ger) Rowen SH724713
  • Hwyfa’r Ceirw – linelliad gerrig (efallai yn llwybr hynafol) – Llandudno SH765840

Er nad yw Llyn Cerrig Bach ddim yn gylch gerrig, mae yn cael ei gynnwys isod, oherwydd ei fod yn safle cysegredig pwysig Oes yr Haearn

Llyn Cerrig Bach – safle cysegredig Oes yr Haearn hynafol  (o gwmpas 181 o arteffactau Oes yr Haearn wedi ei darganfod yn 1942, yr darganfyddiad archeolegol pwysicaf  yng Nghymru) – Llanfairyneubwll, Anglesey SH305767

MaenHir3 cylch y derwyddon

Mae rhai ardaloedd ar dir preifat ag efallai y bydd angen caniatâd cyn crwydro.
Mae yna lwybrau cyhoeddus ar gael ac yn arwain i’r rhan fwyaf o lefydd.
Rhaid bob amser gymryd gofal, gan ei fod yn anodd cyrraedd rhai lleoliadau oherwydd y bryniau a’r llethrau, sydd yn arwain i ffwrdd o gyfeiriad y llwybrau. 
Os oes gennych unrhyw wybodaeth pellach, fe fuaswn yn gwerthfawrogi unrhyw gymorth.