English ardal@ardal-wales.co.uk

Tai Crynion

Clwstwr Cytiau Mynydd Caergybi (Cytiau’r Gwyddelod)

Anheddau Tai Crynion

Erbyn 2500 CC ‘roedd ffermwyr wedi dechrau symud tua’r ardaloedd mynyddig i sefydlogi a ffermio. Dengys tystiolaeth archeolegol bod cytiau crwn yn cael eu anheddu o ganol Oes yr Efydd drwodd i oes aur y cytiau cerrig yn ystod Oes yr Efydd ddiweddar, a bod adeiladau cerrig yn cael eu anheddu o’r Oes yr Haearn hyd y 5ed ganrif OC.

Roedd rhan fwyaf o tai crynion wedi ei casglu mewn clwstwr, gyda rhai o fewn anhedda gaeedig, ag eraill wedi eu gwasgaru mewn clwstwr ar fryniau.

Adeiladau ar ffurf cylch oedd tai crynion, wedi eu codi fel arfer gyda waliau cerrig, neu byst coed gyda phaneli o blethwaith a chlai, gyda thô gwellt pigfain.‘ Roedd y plethwaith wedi ei wneud o baneli o ffyn wedi eu plethu a’ u plastro â chlai a gwellt.

Gwneid y to gwellt fel arfer o frwyn , ac ‘roedd yn eithaf trwchus. Er nad oedd  ganddynt simnai, treiddiai’r mwg o’r aelwyd drwy’r tô heb achosi tân. Cynhelid y tô gwellt gyda ffrâm o ddistiau pren hir mewn cylch o saith ochor, gyda thrawstiau.

Dangosodd arbrofion archeolegol nad oeddent yn defnyddio simneiau mewn cutiau crwn.

Y rhain yw rhai o’r pentrefi, yn dyddio o’r Oes Efydd ddiweddar hyd Oes yr Haearn a thrwodd i’r cyfnod Rhufeinig, pan sefydlogodd poblogaeth Ynysoedd Prydain gan ddod yn ddinasyddion yn y  Brydain Rufeinig.

Isod ceir rhestr o’r mwyafrif o’r tai crynion ac anheddau hynafol yn ardal hen Sir Gaernarfon ac Ynys Môn yn unig

Mae’r rhif O/S wedi ei gynnwys ar pob safle hanesyddol er mwyn ei lleoli trwy ddefnyddio map O/S.

delwedd dychmygol Mur y Moch - gan Gareth RobertsTai CrynionCae Mabon, ger Llanberis

Mae’r lluniau uchod yn dangos sut y buasai tai crynion yn edrych

Llanfairfechan / Abergwyngregyn

Carreg Fawr (A) – anhedda clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Llanfairfechan SH68527364

Carreg Fawr

Carreg Fawr (B) – anhedda cytiau crynion caeedig y Brydain Rufeinig – Llanfairfechan SH68547311

Carreg Fawr (anhedda caeedig)

Carreg Fawr (C) – anhedda clwstwr cytiau caeedig Brydain Rufeinig – Llanfairfechan SH68457335

nr Carreg Fawr (anhedda caeedig fychan)

Cae’r Haidd (ger adeilad) – tyddyn cytiau crynion – ger Carreg Fawr, Llanfairfechan SH68267340

Cae’r Haidd (ger adeilad)

Gog. Coed y Rhiwiau (ger Cae’r Haidd)  – anhedda cytiau crynion Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Llanfairfechan SH68067334

Gog. Coed y Rhiwiau (ger Cae’r Haidd)   Gog. Coed y Rhiwiau (ger Cae’r Haidd)

Gog. Coed y Rhiwiau (ger Cae’r Haidd)anhedda  gwledig anghyfannedd Canoloeol – Llanfairfechan SH68067317

Gog. Coed y Rhiwiau (ger Cae’r Haidd)

Coed y Rhiwiau, (ger Cae’r Haidd) – cytiau crynion a platfform hirsgwar (system gaeau) – Llanfairfechan SH68067307

Coed y Rhiwiau, (ger Cae’r Haidd)

Bod Silin – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Efydd (gyda systemau caeau) – Abergwyngregyn SH677722

Bod Silin

Foel Dduarth (Gogledd) – clwstwr cytiau Oes yr Efydd diweddarach – Abergwyngregyn SH682719

Foel Dduarth (Gogledd)

Foel Dduarth – cylch caeedig Oes yr Efydd diweddarach – (gyda strwythur fodern o fewn y cylch) Abergwyngregyn SH680717

Foel Dduarth (B) – cylch caeedig ( strwythur fodern o fewn y cylch)

Foel Dduarth (Gorllewin) – anhedda gaeedig y Brydain Rufeinig – Abergwyngregyn SH677716

Foel Dduarth (Gorllewin) – anhedda gaeedig y Brydain Rufeinig

Wern y Pandy – cytiau crynion gyda system gaeau (aml gyfnod) – Abergwyngregyn SH675718

Wern y Pandy

Hafod y Celynclwstwr cytiau Oes yr Efydd ddiweddarach hyd at Canoloesol – Abergwyngregyn SH674714

Hafod y Celyn

De Afon Anafon – 2 cytiau crynion y Brydain Rufeinig – (ger Foel Dduarth) Abergwyngregyn SH678710

De Afon Anafon

Dyffryn Anafon – cytiau crynion y Brydain Rufeinig – Abergwyngregyn SH684711

Dyffryn Anafon

Afon Anafon (gogledd) cytiau crynion – Abergwyngregyn – SH692709

Afon Anafon (gogledd)

Afon Goch – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn – (bryniau ger Rhaeadr Aber) Abergwyngregyn SH67106961 (dim delwedd)

Rhaiadr Bach (A) – anheddau cytiau crynion Oes yr Haearn – (bryniau ger Rhaeadr Aber) Abergwyngregyn SH66746967 (dim delwedd)

Rhaiadr Bach (B) – anhedda (wedi ei ddefnyddio fel corlan) (bryniau ger Rhaeadr Aber) Abergwyngregyn SH66496941 (dim delwedd)

Afon Rhaiadr Fawr –  Cwt Crwn (A) – cwt crwn Oes yr Haearn (wedi ei cloddio) a chwt hir gerllaw (i’r De o Cwt Crwn A) – (ger) Rhaeadr Abergwyngregyn SH667703

Afon Rhaiadr Fawr – cwt crwn (A) ger y llwybyr at y rhaiadr

Afon Rhaiadr Fawr – Clwstwr Cytiau Oes yr Haearn (gyferbyn a Cwt Crwn A)(ger) Rhaeadr Abergwyngregyn SH667703

Afon Rhaiadr Fawr - Clwstwr Cytiau

Afon Rhaiadr Fawr – Cwt Crwn B – dwyrain Afon Rhaeadr Fawr – Abergwyngregyn SH667705

Afon Rhaiadr Fawr – Cwt Crwn B

Afon Rhaiadr Fawr – Cwt Crwn C – dwyrain Afon Rhaiadr Fawr (yn y coed) – Abergwyngregyn SH665709

Afon Rhaiadr Fawr – Cwt Crwn C (yn y coed)

Afon Rhaiadr Fawr – Cwt Crwn D – dwyrain Afon Rhaeadr Fawr (ger llwybyr) – Abergwyngregyn SH664713

Afon Rhaiadr Fawr – Cwt Crwn D

Cae’r Mynydd – clwstwr cytiau y Brydain Rufeinig – Abergwyngregyn SH657713

Cae’r Mynydd

Ffridd Ddu (A) – anhedda gaeedig y Brydain Rufeinig – Abergwyngregyn SH654718

Ffridd Ddu (A)

Ffridd Ddu (B) – clwstwr cytiau Oes yr Haearn (aml gyfnod) – Abergwyngregyn SH651713

Ffridd Ddu (B)

Crymlyn Oaks (A) – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Abergwyngregyn SH643714

Crymlyn Oaks (A)

Crymlyn Oaks (B) – cytiau crynion a tyddyn caeedig gyda systemau gaeau (ger llwybyr) – Abergwyngregyn SH648717

Crymlyn Oaks (B)

Dyffryn Ogwen a Llanllechid

Nant Heilyn – efallai yn cwt grwn o’r Oes yr Efydd – (ger Crymlyn) Llanllechid SH642706

Nant Heilyn

Coed Bronydd Isaf – cytiau crynion caeedig cynhanesyddol – (ger Crymlyn) Llanllechid SH63187066

Coed Bronydd Isaf

Coed Uchafclwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn (3 cytiau) gyda systemau gaeau – Llanllechid SH616684

Coed Uchaf  Coed Uchaf

Coed Corbri – anheddau cytiau crynion Oes yr Efydd diweddarach – Llanllechid SH61626874

Coed Corbri

Rhiw Goch – anhedda fychan gaeedig Oes yr Haearn / Canoloesol cynnar – Llanllechid SH617693

Rhiw Goch

Cwm Ffrydlas – cytiau crynion caeedig a anheddau – Llanllechid SH643684

Cwm Ffrydlas

Pant y Lladron – olion cytiau cynhanesyddol – Llanlechid SH642692

Pant y Lladron

Twll Pant Hiriol – cwt crwn Oes yr Haearn – Llanlechid SH64176882

Twll Pant Hiriol, Llanllechid Twll Pant Hiriol

ger Twll Pant Hiriol – olion cytiau a caeau Oes yr Haearn – Llanlechid SH63956888

ger Twll Pant Hiriol

Dwyrain i Bryn Hall (ger y llyn) – cytiau crynion caeedig a anheddau – Llanlechid SH639692

Dwyrain i Bryn Hall (ger y llyn)

Anheddau Wledig Hynafol – olion anheddau Brydain Rufeinig – Llanlechid SH63646907

Anheddau Wledig Hynafol

Llefn (ar ochrau Gorllewin) – cwt hir caeedig cynhanesyddol – Llanlechid SH636687

Llefn (ar ochrau Gorllewin)

Tan  y Bwlch – cytaiau caeedig Oes yr Haearn – Rachub SH63096838

Tan y Bwlch, Llanllechid

Ty’n Ffridd – anheddau cytiau caeedig Oes yr Efydd diweddarach – Rachub SH62956815

Ty'n Ffridd

Moel Faban – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn (gyda anhedda gerllaw) – Llanllechid SH630678

anheddau Moel Faban

anheddau Dwyrain Moel Faban  Moel Faban – anheddau ar ei hyd

Caeau Corbri, Dwyrain Llanllechid – dros 8 o clwstwr cytiau caeedig ac anheddau Oes yr Haearn – Llanllechid SH627688

anheddau caeedig 262 - Caeau Corbri Llanllechid

anheddau caeedig 262, Caeau Corbri Llanllechid (o’r awyr) 

anheddau caeedig 262 - Caeau Corbri Llanllechid anheddau rhif 266 (Caeau Corbri Llanllechid )tai crynion 271 (Caeau Corbri Llanllechid )caeau llanllechid 269 (Caeau Corbri Llanllechid)cwt hir (efallai canoloesol) - Caeau Corbri Llanllechid tai crynion 267 - (Caeau Corbri Llanllechid)

(mae’r anheddau uwchod yn caeau Dwyrain Llanllechid)

Gallt y Mawn – clwstwr cytiau Oes yr Haearn – Gerlan, Bethesda SH643675

Gallt y Mawn

Parc – cytiau crynion Oes yr Haearn – Gerlan, Bethesda SH638668

Parc – cytiau crynion

Tan y Garth – anheddau caeedig Oes yr Haearn – Gerlan, Bethesda SH637665

anheddau caeedig - Tan y Garth

Cwm Caseg (Afon Caseg) – anheddau Oes yr Haearn a’r oesoedd cynharach gyda systemau gaeau – Cwm Caseg, Dyffryn Ogwen SH657669

aheddau Cwm Caseg anheddau Cwm Caseg

Cwm Caseg – clwstwr cytiau crynion ac anheddau Oes yr Haearn / Brydain Rufeinig – Bethesda SH66836711 (dim delwedd)

Cwm Pen Llafar – 2 anheddau cytiau crynion Oes yr Haearn ( gyda anheddfa gerllaw) – Bethesda SH65986504 / SH65466534 (dim delwedd)

Mynydd Du – cytiau crynion caeedig Oes yr Haearn (gyda anheddfa gerllaw) – Bethesda SH65076509 (dim delwedd)

Ty’n y Maes – cytiau crynion Oes yr Haearn – ar llethrau Nant Ffrancon, Dyffryn Ogwen SH63976445 (dim delwedd)

Parc y Gelli – anhedda cytiau crynion Oes yr Haearn / Oes y Rufeinig – Tregarth SH601684

Parc y Gelli Parc y Gelli

Cororion Rough – anheddau caeedig fach Rhufeinig  – Felin Hen, Tregarth SH594685

Cororion Rough  Cororion Rough

Ty’n y Caeau – clwstwr cytiau Oes yr Haearn gyda cytiau crynion gerllaw o bosib – Ty’n y Caeau, Tregarth  SH592674

Ty’n y Caeau

Moelyci – anheddau cytiau crynion Oes yr Haearn / Brydain Rufeinig – Moelyci, Tregarth SH596678

anheddau cytiau crynion Moelyci

Bryn Cegin – anheddau Oes yr Haearn cynnar (olion, yn stad ddiwydiannol) – Llandygai SH595710

Bryn Cegin

Llanddeiniolen

Fodol Ganol – anheddau clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn – Pentir SH55046854

Fodol Ganol

Gors y Brithdir – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn / Canoloesol (olion) – Pentir SH55506888

Gors y Brithdir

Gerlan – anheddau cytiau crynion Oes yr Haearn – (ger Pentir) Rhiwlas SH588669

anheddau cytiau crynion Gerlan

Ty’n Llidiardcytiau crynion y Brydain Rufeinig – Moel y Ci, Rhiwlas SH5869661

Ty’n Llidiard

Cefn y Braich – anheddau cytiau caeedig y Brydain Rufeinig – Rhiwlas SH57456556

Cefn y Braich

Moel Rhiwen (copa) – cytiau crynion Oes yr Haearn – Moel Rhiwen, Rhiwlas SH57986446

Moel Rhiwen (copa)

Moel Rhiwenanheddau wledig hynafol gyda chytiau hir – llethrau Moel Rhiwen, Rhiwlas SH580649

Moel Rhiwen – anheddau wledig hynafol gyda chytiau hir  Moel Rhiwen – anheddau wledig hynafol gyda chytiau hir

Anheddau Bronydd – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Efydd diweddarach / Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Rhiwlas SH577650

Anheddau Bronydd  Anheddau Bronydd

Bronydd – anheddau gyda systemau gaeau Oes yr Efydd diweddarach / Oes yr Haearn / Brydain Rufeinig  – Rhiwlas SH577650

Bronydd – anheddau gyda systemau gaeau

Cae’r Mynydd (De-Gor. Bronydd) – cylch caeedig – Rhiwlas SH575650

Cae’r Mynydd (De-Gor. Bronydd)

Cae’r Mynydd (Gog-Dwy) – cytiau crynion caeedig – Rhiwlas SH575649

Cae'r Mynydd (Gogledd-Dwyrain)

Cae’r Mynydd – cytiau crynion y Brydain Rufeinig –  (ger Buarth Beran) Rhiwlas SH573647

cytiau crynion Caer Mynydd

Buarth Beran – cytiau crynion Oes yr Haearn – (ger) Rhiwlas SH56996477

Buarth Beran

Coed y Castell – anheddau cytiau caeedig y Brydain Rufeinig – Rhiwlas SH568652

Coed y Castell, Llanddeiniolen

Cae Cerrig / Blaen y Cae Uchaf – 2x anheddau cytiau caeedig y Brydain Rufeinig – Deiniolen SH57376420 / SH57406416

Cae Cerrig / Blaen y Cae Uchaf  Cae Cerrig / Blaen y Cae Uchaf

Cae Coch – cytiau crynion caeedig Oes yr Haearn / Brydain Rufeinig – Brynrefail SH559634

Cae Coch

Cae Coch  Cae Coch

Cae Corniog – gwersyll hynafol Oes yr Efydd diweddarach – (ger Dinas Mawr) Penisarwaun SH555636

Cae Corniog

Cae Dicwm – anhedda caeedig (olion anhedda cytiau caeedig) Penisarwaun SH54856412

Cae Dicwm

Waen Rythallt – anhedda cytiau crynion y Brydain Rufeinig – (ddim yn cynnwys yr olion adeilad cerrig) – Penisarwaun SH54326407

Waen Rythallt

Tan y Coed – clwstwr cytiau Canoloesol cynharach y Brydain Rufeinig – (ger Pont Rhythallt) Penisarwaun SH550636

Tan y Coed

Pen y Groes – anheddau cytiau caeedig Romano – (ger Dinas Dinorwig) Llanddeiniolen SH548650

Pen y Groes

Cae Bach, Pentref Hynafol Glascoed – anheddau cytiau caeedig – (ger Dinas Dinorwig) Llanddeiniolen SH547645

Cae Bach, Pentref Hynafol Glascoed

Cae Metta – anheddau cytiau caeedig y Brydain Rufeinig (preswylwyr o Dinas Dinorwig) – Llanddeiniolen SH536650

Cae Metta

Cae Metta  Cae Metta

Cefn Mawr – cytiau crynion y Brydain Rufeinig – Bethel SH53336524

Cefn Mawr

Rhyd y Galen – 2 cytiau crynion – (gerAden) Bethel – SH51436436 / SH51736455

Rhyd y Galen

Ty Mawr (A) – cytiau crynion caeedig – (ger Gors Bach) Llanddeiniolen SH551666

Ty Mawr A, Llanddeiniolen

Ty Mawr (B) – anhedda gaeedig (cyfnod anhysbys)– (ger Gors Bach) Llanddeiniolen SH552667

Ty Mawr (B), Llandeiniolen

Llanrug a Llanberis

Mur y Moch – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Llanrug SH553617

Mur y Moch, Llanrug

Pen y Bwlch (ger Mur y Moch), Clegyr – anheddau clwstwr cytiau Oes yr Haearn – Llanrug SH551615

Pen y Bwlch (ger Mur y Moch)

Gallt y Celyn, Clegyr – anheddau cytiau hynafol – Llanrug SH552614

Gallt Celyn, Llanrug Gallt y Celyn 2

Parc y Gleision, Cefn Du – cytiau crynion Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Llanrug SH547616

Parc y Gleision, Cefn Du

Carreglefain, Cefn Du – cytiau crynion Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Llanrug SH541616

Carreglefain, Cefn Du

Ffridd Glyn – cytiau crynion Oes yr Haearn – Llanberis SH56016017

Ffridd Glyn  Ffridd Glyn

Ty Mawn – cytiau crynion Oes yr Haearn – Llanberis SH57135912

Ty Mawn

Yr Aelgarth – cytiau crynion Oes yr Haearn – Llanberis SH56935867

Yr Aelgarth I Yr Aelgarth III  Yr Aelgarth II

Ceunant Bach – cytiau crynion Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Llanberis SH57675878

Ceunant Bach 

Caernarfon & Llanwnda

Rhyd Menai – anheddau cytiau crynion caeedig – Caernarfon SH49806493

Rhyd Menai

Coed Glan yr Afon – cytiau crynion caeedig y Brydain Rufeinig – (ger) Bontnewydd SH50325953

Coed Glan yr Afon

Ty Uchaf – anhedda y Brydain Rufeinig – Saron, Llanwnda SH46415919

Ty Uchaf

Rhedynog Felen – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn – Llanwnda SH464578

Rhedynog Felen

Bedd Gwernan – amddiffynfa gaeedigOes yr Haearn (o bosib) – Llandwrog SH45564

Bedd Gwernan

Rhostryfan, Rhosgafan a Waunfawr

Bodgarad – anhedda gaeedig hynafol Oes yr Efydd diweddarach – Rhostryfan SH502585

Bodagarad, Rhostryfan

Hafotty Newydd – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Efydd diweddarach – Rhostryfan SH497571

Hafotty Newydd, Rhostryfan

Hadfoty Wernlas – efallai yn anheddau y Brydain Rufeinig – Rhostryfan SH500582

Hafodty Wernlas, Rhostryfan

Hafodty Wernlas (ger ffermdy)anhedda clwstwr cytiau gyda systemau gaeau Brydain-Rufeinig – Rhostryfan SH501583

Hafodty Wernlas (ger ffermdy)

Coed y Brain – clwstwr cytiau Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Rhostryfan SH493572

Coed y Brain, Rhostryfan Coed y Brain – clwstwr cytiau Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig

Cae’rodyn (A) – cytiau crynion, efallai o’r Oes yr Efydd diweddarach – Rhostryfan SH497572

Cae'r Odyn, Rhostryfan

Cae’rodyn (B) – cytiau crynion y Brydain Rufeinig – Rhostryfan SH495573

Cae’rodyn (B)

Caeau Fferm Gaerwen – 3 anheddau gerllaw –

– Fferm Gaerwen (A) – Ahehdda Caeedig (cyfnod anhysbys, Oes yr Haearn o bosib) – Rhosgadfan SH50215770

Fferm Gaerwen (A) - Ahehdda Caeedig

– Fferm Gaerwen (B) – Tyddyn Caeedig – Oes yr Haearn diweddarach at Canoloesol – Rhosgadfan SH50375791

Fferm Gaerwen (B) - Tyddyn Caeedig

– Fferm Gaerwen (C) – Tai Crynion – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn (3 tai crynion) – Rhosgadfan SH50505799

Fferm Gaerwen (C) - Tai Crynion 

Cae’r Sais – cytiau crynion Oes yr Haearn – Rhostryfan SH500572

Cae’r Sais

Penyffridd, Rhosgadfan

Penyffridd (A)anhedda tai crynion y Brydain Rufeinig – Rhosgadfan SH50125691

Penyffridd (A) - anhedda tai crynion Penyffridd (A) - anhedda tai crynion

Penyffridd (B) – cytiau crynion y Brydain Rufeinig (3 tai) – Rhosgadfan SH50185675

Penyffridd (B) - cytiau crynion

Penyffridd / Tan y Rhiwclwstwr cytiau caeedig y Brydain Rufeinig a Chanoloesol cynnar – Rhosgadfan SH50175659

Penyffridd / Tan y Rhiw – clwstwr cytiau

Cytiau Crynion Pen y Bryn – Rhosgadfan (ger y golygfa)

Pen y Bryn (A) – cytiau crynion caeedig (4 cytiau) pedrochr caeedig – Oes yr Haearn / cyfnod Rhufeinig – Rhosgadfan SH51115842

Pen y Bryn (A) - cytiau crynion caeedig

Pen y Bryn (B) – 2 cytiau crynion – Oes yr Haearn / cyfnod Rhufeinig – Rhosgadfan SH510258382

Pen y Bryn (B) - 2 cytiau crynion

Pen y Bryn (C) – anhedda cytiau crynion a cytiau hirion gyda systemau gaeau – Oes yr Haearn /cyfnod Rhufeinig – Rhosgadfan SH51085854

Pen y Bryn (C) - anhedda cytiau crynion a cytiau hirion

Erw – anheddau cytiau crynion caeedig – Rhosgadfan SH50685898

Erw

Bryn Mair – cytiau crynion Oes yr Haearn – Waunfawr SH515588

Bryn Mair, Waunfawr

Llwyn Bedw – cytiau crynion caeedig Oes yr Efydd diweddarach – Waunfawr SH52835822

Llwyn Bedw

Dyffryn Nantlle

Drws y Coed – anhedda Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – (ger) Dyffryn Nantlle SH546536

Drws y Coed, Nantlle

Gelli Ffrydiau (A) – cytiau crynion a anheddau y Brydain Rufeinig (olion) – Nantlle SH521537

Gelli Ffrydiau, Nantlle

Gelli Ffrydiau (B) – (olion) cytiau crynion Oes yr Haearn gyda systemau gaeau – Nantlle SH523539

Gelli Ffrydiau (B)

Geulan – cytiau crynion Oes yr Haearn – Nantlle SH51995390

Geulan – cytiau crynionger Geulan – 2 cytiau crynion – Nantlle SH52115400

ger Geulan – 2 cytiau crynion

anheddau Caeronwy Uchaf (Nantlle)

Caeronwy Uchaf (A) – anhedda gaeedig y Brydain Rufeinig – Nantlle SH52145437

Caeronwy Uchaf (A) – anhedda gaeedig  Caeronwy Uchaf (A) – anhedda gaeedig

Caeronwy Uchaf (B) – cytiau caeedig Oes yr Haearn – Nantlle SH52075412

Caeronwy Uchaf (B) – cytiau caeedig

  Caeronwy Uchaf (C) – cytiau crynion Oes yr Haearn – Nantlle SH51965403

Caeronwy Uchaf (C) – cytiau crynion

Bryn Rhedyn (Ysgubor) – 2 cytiau crynion Oes yr Haearn – Y Fron SH51255450

Bryn Rhedyn (Ysgubor)

Gwyndy – cytiau crynion caeedigOes yr Haearn a’r Brydain Rufeinig – Carmel SH48915486

Gwyndy – cytiau crynion

Pen Llwyn – clwstwr cytiau Oes yr Haearn a’r Brydain Rufeinig – (ger Cilgwyn) Carmel SH48525447

Pen Llwyn – clwstwr cytiau Pen Hafodlas – cytiau crynion caeedig a anheddau Oes yr Efydd ddiweddarach – Talysarn SH49135368

Pen Hafodlas – cytiau crynion caeedig

Llwyn Du – anheddau crynion caeedig (wedi gorchuddio) – Penygroes SH47945397

Llwyn Du

Tyddyn Bach – anhedda gaeedig y Brydain Rufeinig – Penygroes SH47685407

Tyddyn Bach

Penbryn Mawr – anheddau cylch cytiau amgaeedig is-gylchol Oes yr Haearn diweddarach / Oes Rufeinig – (ger Glynllifon) Penygroes SH46155390

Penbryn Mawr

Eithiniog – anheddau wledig hynafol Canoloesol (olion cytiau hir wedi’i ddinistrio) – (ger Glynllifon) Penygroes SH45885318

Eithiniog

Llwyn y Cogau – anheddau y Brydain Rufeinig (clawdd pridd)Glynllifon, Groeslon SH46525509

Llwyn y Cogau

Plas Newydd – amddiffynfa (caer) Oes yr Haearn (heb ei archwilio)Glynllifon, Pontllyfni SH45075419

Plas Newydd

Bryngwydion – amddiffynfa gaeedig Oes yr Haearn (o bosib / clawdd pridd)Pontllyfni SH44105342

Bryngwydion

Graeanog I – anheddau Oes yr Haearn / Rufeinig – Llanllyfni SH45804938

Graeanog I

Graeanog II – anheddau cytiau crynion y Brydain Rufeinig – Llanllyfni SH45504945

Graeanog II

Anheddau Caerau – Llanllyfni 

Caerau I – anheddau cytiau crynion y Brydain Rufeinig – ger Nazareth, Llanllyfni SH46904892

Caerau I

Caerau II – anheddau cytiau crynion y Brydain Rufeinig – ger Nazareth, Llanllyfni SH46954884

Caerau II

Bryn Hyfryd (Caerau) – anheddau cytiau crynion y Brydain Rufeinig gyda systemau gaeau – ger Nazareth, Llanllyfni SH47054905

Bryn Hyfryd (Caerau)

Bryn Ffynnon (Caerau) – anheddau cytiau crynion Oes yr haearn / y Brydain Rufeinig – ger Nazareth, Llanllyfni SH47134903

Bryn Ffynnon (Caerau)

Pengwatadnant (Caerau) – cytiau crynion cylchog-caeedig Oes yr haearn – ger Nazareth, Llanllyfni SH47304866

Pengwatadnant (Caerau)

Cwm Bran I (Caerau) – anheddau clwstwr cytiau Oes yr Haearn diweddarach / y Brydain Rufeinig – ger Nazareth, Llanllyfni SH47214827

Cwm Bran I (Caerau)

Cwm Bran II (Caerau) – cytiau crynion Oes yr haearn / y Brydain Rufeinig – ger Nazareth, Llanllyfni SH47234819

Cwm Bran II (Caerau)

Cwm Bran III (Caerau) – anheddau cytiau crynion caeedig Oes yr haearn / y Brydain Rufeinig – ger Nazareth, Llanllyfni SH47294815

Cwm Bran III (Caerau)

LLystyn Uchaf – anheddau cytiau crynion caeedig y Brydain Rufeinig – Bryncir SH48714450

LLystyn Uchaf

Ynys Môn

Mynydd y Twr – (Cytiau’r Gwyddelod Mynydd Caergybi) – anheddau clwstwr cytiau crynion cyn-hanesyddol – Caergybi SH211820

Clwstwr Cytiau Gwyddelod, Mynydd Caergybi Clwstwr Cytiau Mynydd Caergybi (Cytiau’r Gwyddelod)

Ty Mawr (Cytiau’r Gwyddelod Mynydd Caergybi) – clwstwr cytiau Oes yr Haearn – Caergybi SH213821

Ty Mawr (Cytiau’r Gwyddelod Mynydd Caergybi)  Ty Mawr (Cytiau’r Gwyddelod Mynydd Caergybi)

Capel Llochwydd – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn – Trearddur SH214828

Capel Llochwydd

Porth Dafarch (Cytiau’r Gwyddelod) – anheddau clwstwr cytiau Oes yr Haearn (aml gyfnod) – Trearddur SH233800

Cytiau Gwyddelod, Porth Dafarch

Hafod yr Rhos (Cytiau’r Gwyddelod) – anheddau cytiau crynion –Trearddur SH22958096

Hafod yr Rhos (Cytiau’r Gwyddelod)

Tre-Arddur – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn cynnar – Trearddur SH26277988 (dim delwedd) 

Ynys Leurad (Cytiau Gwyddelod) – cytiau crynion Oes yr Haearn – Y Fali SH27647889 (dim delwedd)  

Castellor – anheddau cytiau hynafol – Bryngwran SH33637634 (dim delwedd) 

Din Lligwy – anheddau amddiffynnol Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Moelfre SH495862

Din Lligwy Din Lligwy

Parc Salmon – clwstwr cytiau (efallai cyfnod diweddarach) – ger Din Lligwy, Moelfre SH49978615

Parc Salmon

Glan’r Afon – cytiau crynion – (gyda tŷ crwn cyfnod diweddarach) – Llangallo, Moelfre SH50088547 (dim delwedd) 

Bwlch y Dafarn – anheddau cytiau caeedig (aml gyfnod) – Moelfre SH49288566 (dim delwedd) 

Mynydd Bodafon – clwstwr cytiau caeedig y Brydain Rufeinig – Moelfre SH47078499 / SH47108508 (dim delwedd) 

Cae Marh – clwstwr cytiau (gyda tŷ crwn cyfnod diweddarach) – Marianglas, Moelfre SH50158465 (dim delwedd) 

Caerhoslligwy – clwstwr cytiau caeedig – Benllech SH489851 (dim delwedd) 

Coed y Glyn / Bwlch – clwstwr cytiau caeedig (cyflwr gwael yn y coed) – Benllech SH512816 (dim delwedd) 

Pant y Saer (Cytiau Gwyddelod) – clwstwr cytiau caeedig Oes yr Haearn / y Brydain Rufeinig – Benllech SH513824

Pant y Saer (Cytiau Gwyddelod)

Mariandyrys – anheddau cytiau caeedig (aml gyfnod) – Llanddona SH59668123

Mariandyrys – anheddau cytiau caeedig Mariandyrys – anheddau cytiau caeedig

Buarth Cyttir – cytiau crynion – Llanddona SH57347955 (dim delwedd) 

Pentre Felinclwstwr cytiau y Brydain Rufeinig – Glan yr Afon, Llangoed SH611807

Pentre Felin  Pentre Felin

Parciau Penmon – anhedda clwstwr cytiau Oes yr Haearn gyda systemau gaeau – Penmon SH627810

Parciau Penmon

Parciau Penmon (gogledd) – anhedda clwstwr cytiau – Penmon SH629811

Parciau Penmon (gogledd)

Parciau Penmon (gorllewin) – anheddau cytiau crynion gyda systemau gaeau Oes yr Haearn / Brydain Rufeinig – Penmon SH625803

Parciau Penmon (gorllewin)  Parciau Penmon (gorllewin)

Tyddyn Sadler – clwstwr cytiau caeedig – Llangristiolus SH41127373 (dim delwedd) 

Pont Sarn-Las – anheddau cytiau crynion hynafol – (ger) Brynsiencyn SH471678

oelion cytiau crynion Pont Sarn Las, Brynsiencyn

Mae rhai ardaloedd ar dir preifat ag efallai y bydd angen caniatâd cyn crwydro.
Mae yna lwybrau cyhoeddus ar gael ac yn arwain i’r rhan fwyaf o lefydd.
Rhaid bob amser gymryd gofal, gan ei fod yn anodd cyrraedd rhai lleoliadau oherwydd y bryniau a’r llethrau, sydd yn arwain i ffwrdd o gyfeiriad y llwybrau.